Rivayete göre Sokrates'in dostları ve ailesi ona son bir kez seslenir:

“Bu karar adil değil. Kaçabilirsin. Seni buradan çıkarabiliriz.”

Sokrates'in cevabı ise tarihin en büyük adalet derslerinden biri olur:

“Bir haksızlığa uğramış olmam, benim de haksızlık yapma hakkım olduğu anlamına gelmez.”

MÖ 399 yılında Atina mahkemesi, Sokrates'i gençleri yoldan çıkarmak ve devletin tanrılarına inanmamak suçlamasıyla ölüme mahkûm etti. Bugün birçok tarihçi ve filozof bu kararın adil olmadığını kabul eder. Buna rağmen Sokrates kaçmadı. Dostlarının hazırladığı kaçış planını reddetti ve baldıran zehrini kendi elleriyle içti.

Peki neden?

Çünkü onun için adalet, yalnızca kendisi lehine sonuç veren kararlar değildi. Adalet, herkesin işine geldiğinde savunacağı bir araç değil, zor zamanlarda da bağlı kalınması gereken bir ilkeydi.

Sokrates şunu düşünüyordu:

“Eğer yıllarca bu şehrin yasalarıyla yaşamışsam, işime gelmediği gün onları çiğneyemem. Hukuku yalnızca kazandığımda savunup kaybettiğimde reddedersem, aslında savunduğum şey adalet değil çıkar olur.”

İşte bugün tam da bu soruyu sormamız gerekiyor.

Adalet, yalnızca bizim haklı olduğumuza inandığımız zamanlarda mı değerlidir?
Mahkeme kararı lehimizeyse hukuk, aleyhimizeyse zulüm müdür?
Usul işimize geldiğinde mi kutsaldır, gelmediğinde önemsiz bir ayrıntı mı olur?

Sokrates'in zehiri içmesi, bir mahkeme kararının doğru olduğunu kabul etmesi değildi. O, yanlış bulduğu bir kararı bile hukukun bütünü adına zorla yıkmaya kalkmadı. Çünkü biliyordu ki kuralları herkes kendi haklılığına göre çiğnemeye başladığında geriye adalet değil, güç kalır.

Bugün gösterilerin, sloganların ve kalabalıkların çağında yaşıyoruz. Herkes kendi mahkemesini kuruyor, kendi hükmünü veriyor, kendi infazını gerçekleştiriyor.

Oysa adalet öfkenin değil, muhakemenin işidir.

Sokrates'in elindeki zehir kâsesi aslında insanlığa bırakılmış bir sorudur:

“Haklı olduğuna inandığın için mi hukuku savunuyorsun, yoksa hukuklu bir toplumda yaşamak istediğin için mi?”

Bu soruya verilen cevap, kişinin adalet anlayışını da ortaya koyar.